بروسلوز

بروسلوز یکی از متداول ترین  بیماری های مشترک بین انسان و حیوان است که درتمام دنیا وجود دارد. البته درکشور ژاپن و کشورهای اسکاندیناوی، این بیماری را ریشه کن نموده اند. بروسلای نوع بزی(بروسلا ملی تنسیس)، شایع ترین عامل ایجاد کننده این بیماری در انسان می باشد. این بیماری، بومی استان خراسان رضوی بوده و آن را در ردیف آلوده ترین استان های کشور قرار داده است.  بر اساس گزارش‌ها، تعداد افراد مبتلا، سالیانه بین ٢ تا ۵ هزار نفر می باشد. در کشورهای پیشرفته صنعتی، نسبت ابتلاء مردان به زنان حدود «۵ به ۱» تا «۶ به ۱» و میزان ابتلاء کودکان خیلی کمتر از بزرگسالان است.متأسفانه در ایران به علت اینکه اقدامات کنترلی به دقت اجرا نمی‌شود، موفقیت چشم‌گیری در این زمینه حاصل نشده است.  تلاش‌های جدی‌تر، صرف هزینه‌های بیشتری را می‌طلبد.

عامل بیماری:

عامل این بیماری باکتری است. باکتری در محیط سرد و مرطوب، زیر سایه و حتی در دمای انجماد برای مدت های طولانی زنده می‌ماند.  ولی تحت تأثیر اکثر مواد ضد عفونی کننده، حرارت پاستوریزاسیون، اسیدلاکتیک و نور خورشید از بین می رود. براساس بررسی های انجام شده، عمل پاستوریزاسیون شیر در دمای ۶۰ درجه و به مدت ۱۰ دقیقه، باکتری را از بین می‌برد. انجماد شیر یا خامه در  خلال تولید بستنی، باکتری را از بین نمی برد و به مدت یک ماه در خامه یا بستنی زنده می‌ماند. البته پس از یک ماه، بستنی قابل مصرف خواهد بود.

باکتری؛

در دیوارهای چوبی و کف آغل، در دمای پایین، برای مدت ۴ ماه؛

درمراتع، مزارع و در مجاورت  نور خورشید ۱۵ روز؛

در سایه به مدت ۳۵ روز؛

در مدفوع حیوانات، بیش از یکصد روز؛

در آب به مدت یک هفته تا یکماه؛

در خاک خشک به مدت ۴ روز؛

و درخاک مرطوب برای مدت بیشتری زنده می‌ماند.

جدول زیر، مدت زمان بقای باکتری بروسلوز در محیط ‌های مختلف را نشان می دهد:

 

12

 

 

 

هرگونه از این باکتری‌ها، یک حیوان را به عنوان میزبان انتخاب می‌کند. این گونه‌ی حیوانی، مخزن طبیعی به حساب می‌آید، ولی می تواند حیوانات دیگر را نیز مبتلا کند.
در جدول زیر، به این موارد اشاره شده است:

3

 

 

 

 

گونه بیماری‌زای گاوی:
در اصل، گاو را به عنوان میزبان انتخاب می‌کند ولی می‌تواند به صورت ضعیف‌تر، انسان و بقیه حیوانات را نیز مبتلا سازد. در ایران، چون شرایط مراتع برای پرورش آزاد گاو فراهم نیست و در عوض شرایط برای پرورش گوسفند و بز مهیاست، موارد ابتلا به نوع گاوی کمتر دیده می‌شود.
گونه بیماری‌زای بزی:
میزبان اصلی آن، بز و گوسفند است، ولی می‌تواند انسان و حیوانات دیگر را هم آلوده کند. شایع ترین و شدیدترین نوع بروسلا که در ایران باعث بروز بیماری تب مالت در انسان می‌شود تحت تأثیر همین گونه بزی است.

گونه بیماری‌زای گوسفندی:
میزبان اصلی آن گوسفند می‌باشد که باعث عقیمی در قوچ ها و سقط در گوسفندان می‌شود. این گونه ، باعث بیماری انسان نمی‌شود.
گونه بیماری‌زای سگ:
میزبان اصلی آن سگ‌ها هستند و به ندرت در انسان دیده می‌شود. معمولاً به پرورش دهندگان سگ و افرادی که تماس زیادی با این حیوان دارند، محدود می‌شود.

 

4

در هر حال بروسلا ملی تنسیس(گونه بیماری‌زای بزی) که میزبان اصلی آن بز و گوسفند می‌باشد، عامل اصلی بروز تب مالت انسانی در ایران می‌باشد.

 

تأثیر فصول سال بر روند بیماری:

در فصل بهار و تابستان که در واقع فصل حاملگی و زایمان دام‌ها است، در اثر تماس با جفت و یا جنین های سقطی و نیز مصرف شیر این دام ها، آلودگی بیشتر است.

 تأثیر شغل و موقعیت اجتماعی:

از نظر تأثیر شغلی، به ترتیب: کشاورزان، سلاخان ، قصابان، دامپروران، دامپزشکان، تکنسین‌های دامپزشکی و شاغلین در  آزمایشگاه‌ها ، بیشتر در معرض خطر ابتلا  به بیماری بروسلوز قرار دارند.

* کشاورزان، دامداران و زنانی که ضمن خانه‌داری به امور کشاورزی و دامپروری نیز می‌پردازند؛

به دلیل اینکه بیشتر آنان، یک یا چند رأس دام نگه می‌دارند

همچنین به خاطر اشتغال به حرفه دامپروری و چوپانی ، در تماس نزدیک و مداوم با فضولات دام‌ها و ذرات معلق موجود در هوای آغل و اصطبل می‌باشند

و یا آنکه بدون استفاده از دستکش، در زایمان دام ها و تخلیه جنین‌های سقط شده از رحم آنها دخالت می‌کنند

و به علاوه، به شکل های مختلفی از لبنیات خام نیز استفاده می‌نمایند،… بیشترین تعداد بیماران را تشکیل می‌دهند.
بیماری‌زایی در دام
عفونت در گاو در هر سنی می‌تواند رخ دهد ولی معمولاً در دامی که از نظر جنسی بالغ شده است؛ آلودگی ادامه پیدا می کند. در رحم دام ماده قندی به نام اریتریتول وجود دارد که باعث رشد و تکثیر باکتری بروسلا می گردد. (به عبارت دیگر، محرک این باکتری به حساب می‌آید).
انتقال بیماری به گاو اغلب از طریق تماس با جنین سقط شده، جفت آلوده و ترشحات رحمی گاو آلوده صورت می‌گیرد. هرچند مخاط دهان، بینی و حلق می‌تواند راه‌ ورود باکتری باشد، ولی مخاط تناسلی اهمیت بیشتری دارد.
احتمال انتقال از مادر به جنین نیز وجود دارد. در این موارد ممکن است گوساله متولد شده به سرعت بیماری را نشان ندهد، اما پس از اولین زایمان، باکتری را دفع می‌کند. توصیه می‌شود از این گوساله‌ها در تولید مثل استفاده نشود.
باکتری، پس از ورود به بدن دام، منتشر شده و بیشتر «درحیوان ماده، در بافت پستان و غده‌های لنفاوی» و «در حیوان نر، در بیضه‌ها» جایگزین می‌شود. همزمان با ادامه‌ی دوران آبستنی، باکتری در رحم دام رشد و تکثیر نموده، سبب التهاب رحم می‌شود و در نهایت باعث سقط جنین می‌گردد.

 

5

بیماری‌زایی در دام

عفونت در گاو در هر سنی می‌تواند رخ دهد ولی معمولاً در دامی که از نظر جنسی بالغ شده است؛ آلودگی ادامه پیدا می کند. در رحم دام ماده قندی به نام اریتریتول وجود دارد که باعث رشد و تکثیر باکتری بروسلا می گردد. (به عبارت دیگر، محرک این باکتری به حساب می‌آید).

انتقال بیماری به گاو اغلب از طریق تماس با جنین سقط شده، جفت آلوده و ترشحات رحمی گاو آلوده صورت می‌گیرد. هرچند مخاط دهان، بینی و حلق می‌تواند راه‌ ورود باکتری باشد، ولی مخاط تناسلی اهمیت بیشتری دارد.

احتمال انتقال از مادر به جنین نیز وجود دارد. در این موارد ممکن است گوساله متولد شده به سرعت بیماری را نشان ندهد، اما پس از اولین زایمان، باکتری را دفع می‌کند. توصیه می‌شود از این گوساله‌ها در تولید مثل استفاده نشود.

باکتری، پس از ورود به بدن دام، منتشر شده و بیشتر «درحیوان ماده، در بافت پستان و غده‌های لنفاوی» و «در حیوان نر، در بیضه‌ها» جایگزین می‌شود. همزمان با ادامه‌ی دوران آبستنی، باکتری در رحم دام رشد و تکثیر نموده، سبب التهاب رحم می‌شود و در نهایت باعث سقط جنین می‌گردد.

6

راه های انتقال بیماری در بین دام ها:

۱٫ترشحات رحمی دام های آلوده: مهم‌ترین عامل پخش باکتری بروسلا در محیط می‌باشد. به دنبال سقط جنین یا زایمان طبیعی، باکتری‌های فراوانی وارد محیط می‌شود. در صورتی که این ترشحات داخل آخورها و یا آبشخورها ریخته شود و به مصرف سایر دام‌ها برسد، باعث آلوده شدن دام های سالم می‌گردد.

۲٫شیر آلوده: همچنین در دام هایی که آلوده هستند، باکتری به پستان راه یافته و برای سال ها از طریق شیر دفع می‌شود، این اتفاق، محیط دامداری را آلوده کرده و سبب ابتلای دام های سالم می‌گردد. همچنین گوساله ، بره و بزغاله‌هایی که از شیر آلوده تغذیه می‌کنند، مبتلا به بیماری می‌شوند.

۳٫اسپرم: در دام نر، باکتری بروسلا در بیضه‌ها مستقر می‌شود که علاوه بر التهاب بیضه، امکان ابتلای سایر دام ها را از طریق دفع باکتری بوسیله اسپرم فراهم می‌سازد. استفاده از اسپرم این گونه حیوانات برای تلقیح مصنوعی، موجب انتقال آلودگی به دام‌های ماده می‌شود. در جفت‌گیری طبیعی، به علت اسیدی بودن محیط گردن رحم، این انتقال اتفاق نمی‌افتد ولی در تلقیح مصنوعی، چون میله پلاستیکی مورد استفاده تلقیح از این محیط اسیدی عبور کرده و اسپرم  را به داخل بدنه یا شاخ های رحم تخلیه می‌کند، در نتیجه، اسپرم آلوده با محیط اسیدی تماس پیدا نکرده و سبب آلودگی دام می‌شود.

۴٫علوفه آلوده: استفاده از علوفه‌ای که به مدفوع دام ها از جمله مدفوع گوسفند ، بز و گاو‌های مبتلا آغشته شده باشد.

۵٫بوییدن دام آلوده: بوییدن دام آلوده توسط دام سالم، می‌تواند باعث انتقال بیماری شود. بنابراین بایستی دام های آلوده به بروسلوز را از سایر حیوانات جدا نمود.

۶٫سگ های گله: چنانچه از جفت و جنین‌های سقط شده تغذیه کنند، به بیماری مبتلا می‌شوند.  آنگاه با ریختن ادرار، مدفوع و سایر ترشحات بدن سگ روی علوفه و یا داخل آبشخورها و تغذیه سایر حیوانات از آنها ، دام‌های سالم نیز آلوده می‌شوند.

۷٫تنفس: باکتری دفع شده از دام آلوده، می‌تواند از راه تنفس، دام سالم را آلوده سازد.

۸٫پوست و چشم:  ریختن ترشحات دام آلوده به داخل چشم و یاخراش‌های روی پوست دام سالم، باعث آلودگی آن می‌شود.

۹٫انتقال آلودگی از طریق مادر به جنین.

 

پیشگیری و کنترل بیماری در دام ها:

بهترین برنامه برای ریشه‌کن کردن بیماری در بین گاوها، عبارت است از:

۱٫شناسایی حیوانات آلوده از طریق آزمایش خون و آزمایش شیر آنها

۲٫جداسازی و اخراج دام‌های آلوده از گله و کشتار آن‌ها در کشتارگاه‌های مجاز که زیر نظر دامپزشکی هستند.

۳٫واکسیناسیون دام ها به شرح زیر:

گوساله‌ها: در سن ۴ تا ۱۲ ماهگی با واکسن دُز کامل Rb5(FD Rb51) واکسینه شوند و هر ۲ سال یک بار، تکرار شود ؛

گاوها: در سنین بیشتر از ۱۲ ماهگی با واکسن دُز کاهیده  Rb51 (Rd Rb51) واکسینه شوند؛

بره و بزغاله‌ها: واکسن Fd.Rev 1 (دُز کامل Rev1) از ۳ ماهگی تا یک‌ماه قبل از قوچ‌اندازی یا تکه‌اندازی؛

گوسفندان و بزهای بالغ: واکسن Rd Rev1 (دز کاهیده Rev1) هر ۲ سال یکبار تزریق می‌گردد. درصورت تکرار واکسیناسیون بمدت ۵ سال میزان آلودگی تا حد بسیار زیادی کاهش خواهد یافت.

مقدار تزریق واکسن:

مقدار تزریق واکسن به گوسفند، بز، بره و بزغاله «۱ cc» و به گاو و گوساله «۲ cc» می باشد.

محل تزریق واکسن:

در ناحیه پشت کتف دام، به صورت زیر جلدی ، تزریق انجام شود.

7

درمان بیماری در دام :

در مورد حیوانات، درمان مؤثر نمی‌باشد، زیرا تا آخر عمر، آلوده باقی ‌مانده و بیماری را به سایر دام ها منتقل می کنند. بنابراین تنها راه حل موجود، جداسازی و کشتار آنها می‌باشد که توسط دامپزشکی تحت عنوان تست و کشتار انجام می‌شود. البته ضدعفونی دامداری نیز توصیه می‌شود.

بیماری‌زایی در انسان
پس از ورود باکتری به بدن انسان، بطور معمول بین یک تا سه هفته و گاهی ۶ ماه بعد، علائم بیماری ظاهر می‌گردد که بستگی به حدت باکتری، راه ورود و دُز آلوده کننده دارد. نشانه‌های بیماری در انسان تا حد زیادی به گونه بروسلا وابسته است ، به همین دلیل بیماری به سه شکل حاد ، تحت حاد و مزمن تقسیم بندی می‌شود.

علائم بیماری در انسان :
تب: معمولاً درجه حرارت بدن، صبح‌ها طبیعی است اما در ساعات بعدازظهر افزایش می یابد. درصورتی که بیمار در بستر استراحت کند، تب به تدریج کاهش می یابد. اما به دنبال اضافه شدن فعالیت بدنی، مجدداً افزایش می‌یابد .
لرز: یا رعشه در شروع بیماری متداول بوده و با تب زیاد، همراه می با‌شد. با وجود این، درصورت شروع تدریجی بیماری با تب مختصر، ممکن است لرز مورد توجه قرار نگیرد.
تعریق: ریزش عرق فراوان عصرگاهی و شبانه، از علائم متداول بروسلوز است.
درد بدن و عضلات: دردهای عمومی و منتشر در بدن ، مانند درد عضلات ران، درد یک طرفه لگن خاصره، مفصل، سردرد شدید در نواحی پیشانی و گیجگاهی، دردکمر و درد در قسمت های پایینی پشت … از نشانی‌های عمومی بروسلوز می‌باشند. معمولاً دردها با خستگی غیرعادی، فقدان انرژی و حرکت همراه می با‌شند. در موارد شدید، معمولاً بیماران ترجیح می‌دهند در بستر باقی بمانند. بی‌قراری عمومی و احساس بدحالی کلی، از ویژگی‌های این بیماری است. درد مفاصل لگن و زانو در بین گروه‌های سنی جوان‌تر رایج می‌باشد.
علامت‌های معده ای- روده ای: بی‌اشتهایی ،تهوع و در حد کمتر متداول استفراغ، از علائم اولیه در بروسلوز می‌باشد. ادامه یافتن بیماری به مدت طولانی، موجب کاهش وزن می‌شود. یبوست از علائمی است که گاهی مقدم بر اسهال، در برخی ازبیماران اتفاق می افتد. از علائم دیگر این بیماری، درد شکم است که با افزایش گازهای شکمی مرتبط می‌باشد. زردی یا یرقان خفیف، به ندرت تظاهری از بروسلوز می‌باشد.
علائم تنفسی: درد قفسه سینه و سرفه های خشک که گاهی با تولید خلط همراه است، یکی دیگر از علائم این بیماری به شمار می‌رود.
علائم ادراری- تناسلی: سوزش و تکرر ادرار و درد یک طرفه بیضه در روزهای اول بیماری، از نشانه‌های آن است. علائم بیماری در زنان در خلال آبستنی ظاهر می شود . حاملگی ممکن است تا مرحله نهایی با زایمان طبیعی یا سقط جنین ادامه یابد. در زنان مبتلا به بروسلوز، دوره‌های قاعدگی نامنظم فعال نیز، دارای اهمیت است.
افسردگی روانی: در۵۰ درصد بیماران مشاهده می شود.

راه های انتقال بیماری به انسان:
الف) از راه گوارش:
مصرف شیرخام و فرآورده‌های لبنی آلوده‌ی غیر پاستوریزه و یا نجوشیده مانند: خامه، پنیرتازه، بستنی، آغوز و یا فله، معمول‌ترین و مهم‌ترین راه‌ انتقال بیماری می‌باشد. همچنین مصرف فرآورده‌های حیوانی آلوده به صورت نپخته یا نیم‌پز، مثل: جگرخام، گوشت خام، دستگاه تناسلی حیوان (دنبلان) یا رحم آلوده، می‌تواند سبب بروز بیماری در انسان شود.
مواد غذایی سنتی، نقش مهمی در انتقال بیماری دارند. با تحقیقات انجام شده توسط محققین، از ۷ درصد پنیرهای تازه محلی عرضه شده در مغازه‌های مختلف مواد غذایی در ایران، باکتری نوع بزی جدا شده است. همچنین امکان جداسازی این باکتری تا ۱۱ هفته پس از تولید پنیر، از این فرآورده وجود داشته است.
ب) از طریق تنفس:
این راه، بستگی به نحوه نگهداری حیوانات دارد. تنفس کردن از گرد و غبار آغشته به مدفوع ، ادرار و ترشحات دام های آلوده در هنگام تماس با آنها و یا تمیز کردن محیط اطراف، می‌تواند باعث ایجاد بیماری در انسان شود. همچنین ذرات آلوده به باکتری، در هنگام سقط، زایمان، کشتار و ذبح حیوان، در محیط پخش شده و در انسان تولید آلودگی می‌کند.

ج) از طریق پوست:
در صورت وجود خراش در پوست، در حین عملیات مختلف مثل دستکاری جفت و جنین سقط شده، عامل بیماری به درون بدن نفوذ می کند و فرد، آلوده می شود.
همچنین تماس مستقیم پوست با خون، ادرار، ترشحات دام آلوده وآلودگی پوست در هنگام کشتار دام، پوست‌کنی، تخلیه دل و روده و آماده کردن گوشت، می‌تواند باعث بیماری شود.
در روستاها و در محیط‌های آلوده‌ی دامداری‌ها، راه رفتن با پای برهنه و تماس پوست با فضولات ، خاک و کود حیوانات آلوده، باعث بیماری می‌شود.
د) تزریقات:
تزریق اشتباهی و اتفاقی واکسن زنده‌ی بروسلا، باعث بیماری می‌شود. این حادثه بیشتر در واکسیناتورهای دامپزشکی اتفاق می‌افتد.
هـ) از طریق چشم و مخاط‌ها:
پاشیدن اتفاقی مایعات، خون، ترشحات و فضولات حیوان آلوده به داخل چشم در هنگام زایمان و کشتار دام… و یا پاشیدن واکسن زنده بروسلا به داخل چشم واکسیناتورها در حین واکسن زدن دام ها… سبب بروز بیماری می‌گردد. دلیل آن، ورود باکتری از طریق بافت مخاطی و ملتحمه چشم می‌باشد.
و) انتقال خون و پیوند استخوان:
انتقال خون، پیوند مغز استخوان و استفاده از سوزن های مشترک در معتادان تزریقی نیز، از عوامل بروز بیماری و انتقال آن می باشد.
ز) انتقال از طریق جفت و شیر.
پیش‌گیری و کنترل بیماری در انسان:
۱٫رعایت بهداشت عمومی توسط افراد شاغل در دامداری‌ها، کشتارگاه‌ها و سایر محل‌هایی که با دام و فرآورده‌های دامی سروکار دارند.
۲٫اطلاع رسانی درباره بیماری و راه‌های پیش‌گیری از آن، به افراد در معرض خطر و در مناطق بومی به عامه مردم.
۳٫پاستوریزه کردن لبنیات.
۴٫خودداری از مصرف احشاء دام آلوده به بروسلوز، مثل کلیه، کبد، طحال، قلب، رحم، دنبلان و استفاده نکردن از گوشت خام این‌گونه دام‌ها.
۵٫خودداری از مصرف محصولات خام دامی.
۶٫دست نزدن به لاشه‌های آلوده، جنین‌های سقطی، ترشحات دام آلوده و جفت دام‌ها.
۷٫استفاده از وسایلی نظیر دستکش و عینک حفاظتی در تماس با دام‌ها.
۸٫گزارش موارد بیماری، به مراکز بهداشت.
۹٫بیمه کردن دام‌ها و جاگیزینی دام‌های سالم به جای دام‌های آلوده.

 

9

 

 

بروسلوز انسانی را اغلب می‌توان به یک منبع حیوانی نسبت داد، پس برای کنترل آن بایستی:
۱٫حیوانات آلوده را شناسایی و کشتار نمود.
۲٫با واکسیناسیون صحیح و به موقع کلیه دام‌ها (گاو، گوساله، گوسفند، بز، بره و بزغاله) از ابتلا سایر دام‌ها جلوگیری کرد.
۳٫شیر و سایر مواد لبنی را پاستوریزه کرد، (هرچند موجب ریشه‌کن نمودن بیماری نمی‌شود).
۴٫گوشت و مواد پروتئین حیوانی مرتباً بازرسی بهداشتی شود.
۵٫آلایش دام‌های آلوده و لاشه‌های بروسلوزی مورد استفاده قرار نگیرند. (لاشه های مبتلا به بروسلوز، می‌تواند به مصرف سوسیس و کالباس برسد، چرا که طی فرایند تولید این محصولات، گوشت حرارت زیادی می‌بیند).

8

درمان بیماری در انسان:
بیماری در انسان قابل درمان است. به محض مشاهده علائمی که قبلأ ذکر شد، بایستی به پزشک مراجعه نموده و از مصرف دارو و درمان خودسرانه خودداری نماییم . در صورت مراجعه به‌موقع به پزشک؛ درمان، سریع‌تر و مطمئن تر خواهد بود.

آسیاب چکشی و تیغه ای
دستگاه یونجه خرد کن
http://bazaredam.ir/?p=1387
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.