بز

نژادهای گوسفند و بز استان های کشور-قسمت۱

نژادهای گوسفند و بز استان های کشور

تقسیم بندی گوسفند و بز از نظر تولید

مقدمه:

گله داری در ایران توسط عشایر ایجاد شده و بعدها بتدریج در میان روستائیان پرورش گوسفند و بز مرسوم گشته است. چون در طول تاریخ بیشتر پرورش دهندگان، نیازهای غذائی و پوشاکی و سکونتی خود را از تولیدات گوسفند و بز تامین نموده و انتظار عاطفی و اقتصادی آنان از گله داری رفع کلیه نیازهای معیشتی مطابق با زندگی شبانی و روستایی خودشان بود لذا در ایران در طول تاریخ، انواع گوسفند و بز بصورت چند منظوره بهره برداری می شده اند (این نوع دیدگاه متاسفانه باعث شده تا نژادهای گوسفند ایرانی در جهت رشد صفات خاصی پیش روی ژنتیکی چندانی نداشته باشند بر خلاف یکسری نژادهای خارجی که بصورت های نژاد کاملا گوشتی، یا پشمی، یا شیری و یا چند قلوزا در طول تاریخ درآمده اند) . این سیاست بهره برداری ایجاب مینموده است که از گوسفند و بز، شیر و فرآورده های لبنی، گوشت، پشم، کرک و مو انتظار داشته و نهایتا علیرغم تفاوت های ژنتیکی بین گوسفندان ایرانی انتظار تولیدات در کلیه جوامع تولید کننده یکسان باشد. بدین ترتیب گوسفندان ایران در طول تاریخ بصورت یک منظوره

پرورش داده نشده اند و بیشتر تابع سیاست چند منظوره بوده اند. این مطلب نقطه اختلاف اساسی بین سیاستهای نژادی جوامع گله داری ما با کشورهای پیشرفته در زمینه گوسفند داری می باشد. نتیجتا در تقسیم بندی بر مبنای تولید نمی توان به مثابه کشورهای پیشرفته عمل کرد بدیهی است که نژادهای متنوع گوسفند و بز ایرانی بنابر ماهیت ژنتیکی و تغییرات محیطی از لحاظ تولیدات نسبت به هم تفاوت هایی دارند. باتوجه به مطالب مذکور گوسفندان ایران بشرح ذیل طبقه بندی می شوند:

الف – گوسفندان گوشتی:

تولید گوشت در این نژادها نسبت به سایر تولیدات از مزیت برتری برخوردار می باشد این اکوتیپ ها بیشتر در منطقه زاگرس پرورش داده می شوند ولی بندرت در سایر اکوسیستم ها هم مشاهده می گردند مانند نژادهای شال، مهربانی، قزل، افشار، مغانی، لری بختیاری، سنجابی، لری، بهمئی، ترکی قشقائی، زل، دالاق، طالشی، کردی، عربی، سنگسری. البته دامنه تغییرات سرعت رشد در این گروه متفاوت بوده و تقریبا به چهار رده بشرح ذیل تقسیم می شوند.

گروه اول: شامل گوسفندان قزل، لری بختیاری، ماکوئی، افشاری، مغانی با میانگین افزایش وزن روزانه حدود ۲۰۰ گرم.

گروه دوم: شامل گوسفندان شال، مهربانی، کردی میانگین افزایش وزن روزانه حدود ۱۷۰ گرم.

گروه سوم: شامل گوسفندان سنگسری و نژاد های پشمی گوشتی با میانگین افزایش وزن روزانه حدود ۱۳۰ – ۱۴۰گرم.

گروه چهارم: شامل گوسفندان زل با میانگین افزایش وزن روزانه حدود ۱۰۰ گرم.

ب- گوسفندان پشمی – گوشتی:

در این گوسفندان کیفیت پشم (بویژه برای صنایع قالیبافی) از سایر اکوتیپ ها برتر می باشد از تولیدات مهم این گوسفندان می توان پشم و گوشت را نام برد. اکوتیپ های این گروه بیشتر در مناطق نیمه بیابانی و بیابانی ایران پرورش داده می شوند مانند بلوچی خراسان، کرمانی،نائینی، بلوچی سیستان و بلوچستان، کلکوئی، فراهانی و دو نژاد سنجابی و ماکوئی از گروه گوشتی دارای کیفیت مناسب پشم بوده و میتوان جزو گروه پشمی گوشتی قرار گیرند.

ج: گوسفندان پوستی- گوشتی:

در این گوسفندان کیفیت پوست بمراتب از سایر نژادها برتر می باشد. این اکوتیپ ها اغلب در مناطق بیابانی ایران پرورش داده می شوند و عبارتند از قره گل خراسان، کبوده شیراز و زندی.

د: گوسفندان شیری-گوشتی:

در این گوسفندان تولید شیر نسبت به سایر اکوتیپ ها دارای مزیت می باشد و بیشتر در مناطق آذربایجان و زاگرس پرورش داده می شوند عبارتند از هرکی – قزل- افشار- مغانی – لری بختیاری- شال – مهربان- کردی و سنجابی

بزهای شیری ایران

در این بزها تولید شیر از سایر تولیدات برتر بوده و بخاطر همین ویژگی پرورش دهندگان علاقه مند به نگهداری این نوع بز ها هستند. این بزها در اکوسیستم حاشیه خلیج فارس و دریای عمان نگهداری و پرورش داده می شوند و شامل بز نجدی، بز عدنی و بز تالی جزیره ای است.

الف- بزهای دارای الیاف دامی:

این بزها بیشتر در مناطق کوه پایه ای و کوهستانی پرورش داده می شوند و تولید الیاف دامی آنها نسبت به سایر اکوتیپ ها برتر می باشد و عبارتند از بز مرغز و بز کرکی رائینی.

ب- بزهای موئی- شیری:

این بزها از نظر تولید شیر و الیاف دامی دارای تفاوت های چشمگیری با دو گروه فوق می باشند پرورش دهندگان این نوع بز از تمام تولیدات قابل استحصال بز استفاده می کنند و بیشتر بشکل چند منظوره بهره برداری می گردند. اغلب بزهای مناطق مختلف کشور جزء این گروه بوده ولی با توجه بشرایط محیطی دارای تنوع های متعددی بوده و در اغلب آنان الیاف دامی از مو و کرک تشکیل شده که نسبت کرک به مو در این بزها از بز های رائینی و مرغز در حد کمتری می باشند.

بزهای موئی-شیری ایران از لحاظ اکوتیپی دقیقا مشخص نشده هر بزی با نام استان مربوطه مشخص گردیده است امید است به کمک داده های آماری و ارزش ارثی تفاوت های این بزها باهم مشخص شده تا قابل نامگذاری دقیق باشد

تقسیم بندی بر حسب شرایط اکولوژیکی:

یکی از عوامل بسیار مهم در شکل گیری و تنوع توده های گوناگون اکوتیپی گوسفند و بز عامل محیطی است که خود شامل انواع عوارض اقلیمی می باشد بنابر این با توجه به مسئله بسیار مهم محیط و عوامل محیطی می توان شرایط و اقلیمی کشور را از نظر پراکنش و مناطق زیست پرورش گوسفند و بز بشرح زیر تقسیم بندی نمود.

۱- منطقه آذربایجان – زاگرس:

منطقه کوهستانی غرب کشور که از منطقه آذربایجان شروع و در جهت جنوب شرقی امتداد داشته و در انتهای جنوب شرقی استان فارس و نهایتا منطقه کوهستانی کرمان تا هرمزگان خاتمه می یابد را شامل می شود. این منطقه بعلت بارندگی مناسب جهت رشد جامعه نباتات مرتعی و میزان رطوبت کافی و گونه های مرتعی مطلوب و وجود مناطق قشلاقی و ییلاقی و میان بند در جوار آن و عوارض مناسب جغرافیایی موجب شده است که اکوتیپ های متعدد گوسفند و بز از قبیل ماکوئی، هرکی، قزل، کردی، سنجابی، مهربان، لری، لری بختیاری، ترکی، بهمئی، بز مرغز، بز کرکی رائینی و بز موئی در طول تاریخ زندگی اجتماعی و اقتصادی انسانی شکل گرفته و در طول زمان مورد بهره برداری ایلات پرورش دهنده قرار گیرند.

۲- منطقه کوهستانی شمال (شمال غرب، شمال و شمال شرقی)

شامل منطقه اردبیل ، کوههای البرز و کوههای شمال خراسان می باشد. در این منطقه با توجه به عوارض جغرافیایی و اقلیمی و تنوع پوشش گیاهی و میزان بارندگی و رطوبت نسبی توده های نژادی چندی در این منطقه زیست می نمایند که بترتیب از غرب به شرق شامل توده های نژادی مغانی- افشاری – شال- سنگسری – زل – دالاق – کردی خراسان و بز بومی می باشد.

۳- منطقه خشک و نیمه خشک ایران:

میزان بارندگی این منطقه از حدود ۲۰۰ الی ۲۵۰ میلی متر پائینتر بوده و بعلت شرایط اقلیمی خاص و پائین بودن میزان رطوبت هوا و کمی نزولات آسمانی و تغییرات شدید درجه حرارت در شبانه روز و کمبود علوفه و عدم تنوع گونه های مرتعی، اکوتیپ های خاص و مقاوم به این شرایط در خلال زمان های طولانی شکل گرفته و به زیست در این منطقه ادامه می دهند این اکوتیپ ها عبارتند از خانواده بلوچی که شامل گوسفندان بلوچی خراسان، کرمانی، نائینی، عراقی، کلکوئی، فراهانی و بلوچی سیستان و بلوچستان می باشند. همچنین گوسفندان کبوده شیراز، زندی، سنگسری و بزهای بومی منطقه خشک و نیمه خشک ایران است.گوسفند قره گل خراسان که در زیست بوم صحرائی قره قروم تطابق یافته در ادامه این صحرا در سرخس استان خراسان جزء گوسفندان منطقه خشک و نیمه خشک محسوب می شود.

۴- منطقه ساحل جنوبی و جنوب شرقی ایران:

شامل سواحل خلیج فارس و دریای عمان تا گواتر می باشد بعلت شرایط اقلیمی خاص و میزان شرجی بودن هوا و وضعیت جامعه نباتی مرتعی و درجه حرارت بالا محیط زیست و پرورش تعدادی از اکوتیپ های گوسفندی شامل عربی خوزستان، ایلام، بوشهر، بلوچی هرمزگان و بلوچی بلوچستان و بزهائیکه حدود ۳۰۰ الی ۴۰۰ سال پیش از سایر مناطق همجوار کشور ایران به این مناطق وارد شده و سازگاری مناسبی از خود نشان داده اند که شامل بز نجدی، عدنی و تالی جزیره ای می باشد.

آسیاب چکشی و تیغه ای
دستگاه یونجه خرد کن
http://bazaredam.ir/?p=2466
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.