کنستانتره

مقدمه

خوب است بدانیم که ۷۵ درصد هزینه یک دامداری صرف تهیه و خرید خوراک دام می شود . به همین دلیل شناخت مواد غذایی و تشخیص نیازهای غذایی دام ، از اهمیت ویژه ای برخوردار است.در مدیریت صحیح یک واحد دامداری (خواه سنتی و یا صنعتی ) هزینه های تغذیه و نگهداری دام ، باید با میزان تولید محصولات آن تناسب داشته باشد. بنابراین ضروری است ، اطلاعات ، دانش و توان علمی دامداران روستایی ، در باره فرهنگ تغذیه مناسب و صحیح ، همواره تقویت شود تا با بکارگیری یافته های جدید علمی و در نظر گرفنن شرایط اقلیمی و فرهنگی مناطق روستایی (در امر تغذیه دام) ، به افزایش تولیدات و حفظ سلامتی دام دست یابند .

آشنایی مختصر با نیازهای غذایی دامها

اصولاً استفاده از یک نوع ماده غذایی به تنهایی نمی تواند تمام احتیاجات دام را برطرف کند، چون از طرفی حجم شکمبه و دستگاه گوارش حیوان محدود است و از طرف دیگر بدن حیوان به مجموعه ای از مواد غذایی احتیاج دارد. این مجموعه را «جیره غذایی» می نامند.

«جیره غذایی» باید بر اساس:

احتیاجات نگهداری، رشد و تولید حیوان و با توجه به نوع مواد غذایی و جنبه های مالی آنتهیه و تنظیم گردد.باید توجه داشت که برخی از مواد غذایی برای دسته ای از دامها می تواند غذایی کامل باشد ، در صورتی که برای گروه دیگر این طور نیست . مثلاً شیر برای گوساله شیرخوار غذای کاملی است ، ولی از یک سن معین به بعد ، این غذا به تنهایی نمی تواند تمام احتیاجات حیوان را تأمین کند. در نظر داشته باشید که «تولید یک لیتر شیر با استفاده از علوفه» گران تر از «تولید یک لیتر شیر با استفاده از کنسانتره» می باشد، چون مواد مغذی موجود در علوفه کمتر از کنسانتره است.ضمن آنکه متأسفانه کیفیت علوفه تولیدی نیز ، درکشور ما پایین است . البته باید توجه داشت که تولید شیر به عوامل مختلفی بستگی داردکه مدیریت تغذیه یکی از این عوامل است.علوفه خشبی به خصوص آن دسته که دارای فیبر بیشتر هستند، بدلیل قابلیت هضم کمتر، مدت زمان بیشتری در شکمبه مانده و با تأثیر منفی ، مقدار تولید شیر و گوشت را کاهش می دهند. البته لازم است برای تولید با کیفیت مناسب و سلامتی دام از علوفه خشبی نیز در جیره روزانه دام استفاده شود، اما باید گفت که «کنسانتره» نسبت به «علوفه خشبی» قابلیت هضم بیشتری دارد . در جایی که مقدار علوفه خشبی کم و کیفیت آن پایین است ، برای تولید بیشتر و داشتن دام های سالم تر، مصرف کنسانتره دامی امری ضروری است.

کنسا نتره یا غذای متراکم چیست ؟

همانطور که اشاره شد ، دام برای تولید زیاد ، به مجموعه ای از مواد غذایی نیاز دارد که البته همه آنها ، بطور کامل در هیچ علوفه ای یافت نمی شود .بنابراین ، باید خوراک فشرده شده جدیدی را که اصطلاحاً کنسانتره نامیده می شود تولید کرد تا حداقل نیاز و احتیاجات نگهداری و تولید را در دام تأمین نماید. چنانچه تعدادی از مواد ، با ترکیب و مقدار مشخصی ، پس از آسیاب و فرآوری با هم مخلوط شوند ، به آن «کنسانتره» می گویند. کنسانتره یا (غذای متراکم) قادر است همه عناصر و مواد مغذی بدن دام را به اندازه کافی (نه کمتر و نه بیشتر) تأمین کند.در گذشته ، خوراک اصلی دام ها علوفه بوده که البته میزان تولیدات دام ها هم پایین بوده است. اما امروزه با فعالیت های اصلاح نژادی صورت گرفته روی دام ها (تلقیح مصنوعی) که حتی در روستاهای کشور ما نیز این اتفاق خوشایند صورت گرفته است ، از لحاظ ژنتیکی دامها ظرفیت تولید بالایی پیدا کرده اند و در نتیجه نیاز غذایی آنها برای تولید زیاد ، افزایش یافته است.

کنسانتره خوراکی متراکم و سرشار از انرژی، پروتئین، مواد معدنی و ویتامین ها و … است.

مواد اولیه ای که با استفاده از آنها کنسانتره تهیه می شود ، دارای کیفیت مرغوبی هستند ، مثل: جو ، ذرت، سبوس گندم، کنجاله سویا، کنجاله تخم پنبه، کنجاله آفتابگردان، تفاله چغندر قند، ملاس، مکمل کلسیم و فسفر، نمک، اوره، میکس (مکمل های ویتامینی) و …

در مقایسه با علوفه خشبی، کنسانتره از قابلیت هضم زیادی برخوردار است .

مواد مغذی موجود در کنسانتره و اهمیت آن در تولید و تامین سلامتی دام

۱- پروتئین ها : پروتئین ها ماده اصلی ساختمان بدن دام بوده و کمبود آنها موجب اختلال در سلامت ، کاهش تولید ، رشد و تولید مثل دام می گردد. کنجاله های دانه های روغنی مثل کنجاله تخم پنبه ، کنجاله سویا و … دارای پروتئین زیاد می باشند.

۲- کربوهیدرات ها (نشاسته و قند) یا مواد انرژی زا: موادی هستند که انرژی مورد نیاز دام را تأمین کرده و این انرژی صرف تأمین فعالیت های حیاتی مختلف بدن دام می شود . مثلاً دام برای حرکت ، خوردن و سایر فعالیت های روزانه ، به انرژی نیاز دارد. موادی مثل غلات ، ملاس و تفاله چغندر قند دارای انرژی زیاد هستند.

۳- چربی ها : کلیه مواد غذایی ، دارای مقداری چربی هستند . چربی نیز در تأمین انرژی بدن دام نقش حیاتی دارد . بعضی از ویتامین ها نیز توسط چربی ها به بدن دام منتقل می شوند ، مثل ویتامین آ، دی، ای و کا (A,D,E,K)

۴- مواد معدنی : این مواد نقش مهمی در تغذیه دام دارند. مواد معدنی در ساختمان اسکلت بدن دام و درترکیب تولیدات دام مانند شیر، گوشت و … بکار می روند. مهمترین عناصر مورد نیاز دام شامل: کلسیم، فسفر، پتانسیم، منیزیم ، سدیم، کلر و آهن است . کمبود هر یک از آنها موجب کاهش رشد ، تولید و باروری دام می شود.بطور مثال ، کلسیم حدود ۲/۱ درصد وزن گاو را تشکیل می دهد که برای تشکیل اسکلت و دندان ها، تولید شیر، انتقال جریان عصبی، انقباضات ماهیچه ای، کنترل آهنگ ضربان قلب، انعقاد خون و … ضروری است. کمبود کلسیم باعث تب شیر می شود.دانه غلات ، میزان کلسیم کمی دارند به همین دلیل در کنسانتره از کربنات کلسیم (سنگ آهک) استفاده می شود.فسفر هم جزئی از اسیدهای نوکلئیک (هسته سلول های دام)، پروتئین ها و فسفولیپیدها (چربی های دام) می باشد. فسفر در فعالیت های انرژی زائی، هضم مواد خوراکی، بلع، بازده غذایی و تعادل PH (اسیدیته) خون و … تأثیر دارد. کمبود فسفر باعث کاهش بارداری و آبستنی و گنده خواری و … می شود.

۵- ویتامین ها : موادی هستند که واکنش های شیمیایی درون بدن را سرعت می بخشند و به مقدار بسیار کمی، مورد نیاز دام هستند ولی به همین مقدار باید حتماً به بدن دام برسند . کمبود بعضی ویتامین ها باعث عوارضی مثل کوری ، عدم باروری ، سقط جنین و کاهش رشد می شوند. ویتامین های مورد نیاز عبارتند از : A,D,E . بقیه ویتامین ها در تغذیه دام از اهمیت کمتری برخوردارند.

برخی از مواد سازنده کنسانتره و ارزش غذایی آنها

۱- جو : پس از گندم متداول ترین غله بخصوص در مناطق معتدل و سرد محسوب می شود . پروتئین آن در حدود ۱۲-۱۰ درصد و فیبر آن (مواد کم هضم) حدود ۴/۵ درصد می باشد. جو از نظرویتامین A,D فقیر بوده و از اقلام مهم تشکیل دهنده کنسانتره می باشد.

۲- سبوس گندم : سبوس گندم بسته به نوع گندم حاوی «۱۷-۵/۱۲ درصد پروتئین خام» ، «۶/۴ درصد چربی» و «حدود ۱۲-۱۰ درصد فیبر خام» می باشد. میزان پروتئین سبوس بیشتر از ذرت و آرد گندم است ولی به پای دانه های روغنی (بخصوص سویا) نمی رسد. سبوس ، از دیگر مواد، فسفر بیشتری دارد (درحدود ۲۹/۱ درصد، البته فسفر قابل جذب آن ۵/۰ درصد است) ولی از لحاظ کلسیم، فقیر می باشد (حدود ۱۴/۰ درصد کلسیم).

۳- کنجاله سویا : در بین منابع گیاهی ، دارای مقام اول از نظر پروتئین و ارزش غذایی است (۴۶-۴۱ درصد پروتئین خام و حدود ۵/۲-۲ درصد چربی) بسته به اینکه از چه روشی روغن کشی شده می باشد.

کنجاله سویا دارای ۲۹/۰ درصد کلسیم و ۶۶/۰ درصد فسفر می باشد. استفاده مناسب از آن در کنسانتره ، باعث ازدیاد شیر ، چربی و پروتئین آن می شود. کنجاله سویا برای گاوهای شیری بسیار مطبوع است .

۴- کنجاله پنبه دانه : مقدار پروتئین پنبه دانه استاندارد شده ، حداقل ۳۶ درصد است (گاهی تا ۴۳ درصد هم می رسد). میزان چربی در این نوع کنجاله حدود ۵/۵-۲ درصد می باشد. مواد قابل هضم آن کمتر از کنجاله سویا است. دارای حدود یک درصد فسفر و ۲/۰ درصد کلسیم می باشد. این ماده در افزایش چربی شیر و تداوم شیردهی تأثیر مثبت دارد.

۵- ملاس چغندر قند : ملاس، ماده ای انرژی زا است که از مازاد کارخانه های قند بدست می آید . ملاس از نظر انرژی و مواد قندی ، غنی می باشد (۶۵-۵۰ درصد). باعث خوش خوراکی و چسبندگی دانه های ریز و پودری (مثل ویتامین ها) در کنسانتره می شود. در تولید کنسانتره پلت نقش مؤثری دارد. دارای حدود ۶/۰کلسیم و۱/۰درصدفسفر است.

۶- تفاله چغندر قند : غذایی حجیم (با فیبر زیاد) و خوش خوراک و ارزان می باشد . دارای مواد قندی زیاد بوده و حدود ۶/۹ درصد پروتئین و ۵/۰ درصد چربی می باشد. از نظر «کلسیم، غنی» و از لحاظ «فسفر، ضعیف» می باشد.

۷- اوره : اوره به عنوان جانشین پروتئین ، از مواد ازته ساده و ارزان قیمت می باشد که در سیستم گوارشی گاو تبدیل به پروتئین می شود. کارشناسان معتقدند، اوره وقتی مؤثر است که به مقدار کافی، مواد نشاسته ای (غلات) و مواد قندی در جیره وجود داشته باشد وگرنه موجب مسمومیت آمونیاکی می شود. مقدار اوره در کنسانتره معمولاً کمتر از ۸/۰ درصد می باشد.

آسیاب چکشی و تیغه ای
دستگاه یونجه خرد کن
http://bazaredam.ir/?p=1669
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.