مشکلات دامپروری

یادی از مشکلات صنعت دام و طیور

از منظر کلان بخش دامپروری و طیور فرصت های نهفته برای ایجاد اشتغال، ارز آوری و جلوگیری از خروج ارز و بالابردن سطح مصرف تولید این بخش ـ که مصرف بسیاری از مواد لبنی و پروتئینی از متوسط مصرف جهانی پایین تر است ـ دارد.

همچنین این بخش و صنایع پیشین و پسین آن دارای زمینه های بسیاری برای سرمایه گذاری است.
اما در این گزارش سعی شده تا به بررسی عمده ترین مشکلات دامپروری و لزوم رفع آن ها و همچنین لزوم ایجاد و راه اندازی صنایع تبدیلی و تکمیلی برای این بخش بپردازیم.
بی توجهی به صنایع بومی و با مزیت و دنباله روی در کپی برداری از صنایع تکنولوژی بالا و سرمایه بر بدون فراهم بودن زمینه های آن تجربه تلخی است که بعضی از کشورها از جمله ترکیه و مصر در برهه هایی از زمان چشیده اند. بنابراین هر کشور برای توسعه و پیشرفت در وهله اول باید به صنایعی که در تولید آن دارای مزیت بوده و زمینه رشد آن فراهم است توجه کند به خصوص اگر آن صنعت جدای از جنبه اقتصادی، دارای اهمیت سیاسی و امنیت غذایی نیز برای آن کشور باشد و مصداق این مقوله، صنعت دامپروری در کشور ماست.
صنعت دامپروری هم از نظر فراهم بودن زمینه توسعه و ارتقا و هم از نظر داشتن بازار مصرف برای تولیدات در داخل کشور و کشورهای همسایه از جمله صنایعی است که چنانچه توجه اساسی و سرمایه گذاری های زیربنایی و اصولی در آن صورت گیرد می تواند یکی از بخش های مؤثر اقتصادی کشور به شمار آید. همچنان که بخش دامپروری و صنایع وابسته در اقتصاد بعضی کشورها ازجمله دانمارک، هلند و استرالیا جایگاه خوب و ممتازی کسب کرده است.با توجه به توانمندی های بالقوه کشور برای تبدیل شدن به یک قطب در صنعت دامپروری، متأسفانه نبود برنامه ریزی صحیح واصولی و ایجاد مشکلات متعدد در این بخش مانع از تحقق این امر شده است.
عده ای بالابودن قیمت نهاده های دامپروری را یکی از مشکلات این صنعت می دانند بحث قیمت نهاده های بخش دامپروری و محصولات این صنعت که عمدتاً لبنیات است احتیاج به بحث و بررسی بیشتر دارد. لبنیات از جمله کالاهایی است که دولت آن را قیمت گذاری می کند. افزایش قیمت این محصولات به خصوص شیر منوط به اجازه و تصویب شورای اقتصاد است. با این که دولت جزو تولیدکنندگان و سرمایه گذاران مستقیم این بخش نیست. بنابراین دولت ها حسب مصلحت خود اجازه افزایش قیمت به محصولات دامی و لبنی که جزو اقلام و کالاهای اساسی خوراکی هم هستند، نمی دهند و یا افزایش قیمت بسیار کم است در عین این که قیمت نهاده های بخش دامپروری عمدتاً علوفه آزاد و خارج از هر کنترلی است. حتی اگر قیمت نهاده های دامپروری افزایش هم نیابد که فرض محال است یک نوع نااطمینانی درآمدی برای دامداران به وجود می آورد و سرمایه گذاری آن ها را در این بخش مختل می کند و اگر هم افزایش قیمت محصولات لبنی و دامی به اندازه قیمت نهاده ها نبوده و کمتر ازآن باشد که نتیجه آن ورشکستگی و تعطیلی واحدهای دامداری خواهد بود کما این که هم اکنون نیز بخش دامپروری با چنین مشکلی روبروست.
اما از طرف دیگر شاهدیم که کشاورزان و تولیدکنندگان علوفه نیز از سودآوری و فروش علوفه رضایت چندانی ندارند به طوری که تولید بعضی از محصولات علوفه ای هیچ توجیه و صرفه اقتصادی ندارد نتایج چنین وضعیتی را در وجود واسطه ها و دلالان متعدد در این صنعت باید جست وجو کرد.
وجود چنین افرادی، خسارات جبران ناپذیری بر پیکره دامپروری وارد می کند. متأسفانه دلالان در مواقعی از سال اقدام به خرید علوفه کرده و در موقع نیاز با قیمت های گزاف آن را به دامدار می فروشند.
وجود دلالان و واسطه ها و مشکلات ایجاد شده از سوی آن ها خود به مشکل کمبود نقدینگی و انبارهای ذخیره علوفه به اندازه کافی برمی گردد. دامداران چنانچه بخواهند نهاده ها و بخصوص علوفه را به قیمت مناسبی تهیه کنند باید در فصل خاصی از سال اقدام کنند که این امر به نقدینگی بالایی به صورت یک جا احتیاج دارد. گذشته از این که انبار وذخیره کردن آن و مصرف در طول سال برای دامداران هزینه و بار مالی ایجاد می کند. هرچند این مشکل با برنامه ریزی صحیح تعاونی های دامپروری و حمایت دولت در این زمینه قابل حل است.
نوسان قیمت برای تمام تولیدکنندگان نوعی نااطمینانی ایجاد کرده است و نوعی ریسک درآمدی به شمار می رود. نوسان قیمت گوشت یکی از مشکلاتی است که همواره دامداران و تولیدکنندگان گوشت را با ریسک درآمدی مواجه کرده است.
وابستگی شدید بخش دامداری به بخش کشاورزی موجب شده تا بخش دامپروری به شدت تحت تأثیر خشکسالی و اوضاع جوی و وضعیت کشاورزی قرار گیرد. بنابراین در سال هایی که بخش کشاورزی دچار خشکسالی می شود. به علت افزایش بیش از حد قیمت علوفه ونهاده های دامپروری، این بخش دچار چالشی اساسی می شود و از طرف دیگر در همین سال ها دولت باید بیشترین واردات گوشت و فرآورده های دیگر دامی داشته باشد. بنابراین قیمت محصولات دامی هم از جهت فشار هزینه ها و هم با عرضه گوشت از طرف دولت مختل می شود.
در کل می توان گفت انگیزه ورود سرمایه گذاران بخش خصوصی به این بخش به دلایل فوق الذکر و مجموعه ای دیگر از مشکلات موجود در آن بسیار پایین است و این بخش در حال حاضر بیشتر توسط همان دامداران سنتی، عشایر و کشاورزان و دامداران خرده پا جریان دارد که اکثر آن ها از سر ناچاری و نداشتن مهارت و کمبود توان مالی به این کار مشغول هستند. ارزش افزوده بخش دامداری در مقایسه با بخش های خدمات و بازرگانی بسیار پایین است. از همین رو جوانان و سرمایه گذاران و حتی فارغ التحصیلان رشته های مرتبط دانشگاهی نیز علاقه ای به فعالیت دراین بخش ندارند و این خود از مهمترین چالش های نگران کننده برای این بخش به شمار می رود.
اعطام وام و تسهیلات به این بخش توسط دولت بخصوص در سال های اخیر و دولت نهم بسیار مورد توجه قرار گرفته است. وام های کم بهره با بازپرداخت طولانی مدت برای این بخش اقدام بجا و شایسته ای است اما تا زمانی که دولت مشکلات بنیادی و ساختاری این بخش را نادیده بگیرد، اعطای وام و تسهیلات فقط به اتلاف منابع و سرمایه کشور منجر خواهد شد و اهداف پیش بینی شده برای این بخش محقق نمی شود.
اکثر مشکلات بخش دامپروری با برنامه ریزی صحیح دولت می تواند حل شود. کنترل قیمت محصولات تولیدی بخش دامپروری در عین آزاد بودن قیمت نهاده های تولید، واردات دستوری وتوقف دستوری که منجر به نوسان شدید قیمتی محصولات کشاورزی می شود، قاچاق اکثر محصولات و تولیدات این بخش و … نمونه هایی است که توسط دولت می تواند کنترل شود و ریسک درآمدی دامداران را کاهش دهد.
وزیر کشاورزی در مراسم گشایش نمایشگاه دام، طیور و صنایع وابسته اعلام کرد که دولت آماده خرید تضمینی محصولات دامی است. اجرای این سیاست زمانی مؤثر است که دولت نگاه درآمدی و انتفاع از خرید تضمینی محصولات دامی نداشته و صرفاً با دید حمایتی وارد شده و قیمت های منطقی برای خرید پیشنهاد کند و همچنین به بهای تمام شده محصولات دامی توجه داشته باشد.
● توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی لازمه مدرن سازی بخش کشاورزی و دامپروری
جایگاه صادرات غیرنفتی در ایران روزبه روز مهم تر و توجه مسئولان و فعالان اقتصادی کشور به آن هر روز بیشتر می شود و در این میان صادرات محصولات کشاورزی و دامی از حیث این که کشور ما در تولید بسیاری از محصولات کشاورزی و دامپروری و شیلات مزیت نسبی دارد درخور توجه و برنامه ریزی گسترده تری است.
صدور محصولات کشاورزی و دامی به لحاظ این که بخش عمده ای از آن(به جزچند قلم) صنایع غذایی و خوراکی را تشکیل می دهد، سلامت و بهداشت آن از اهمیت بالایی برخوردار است بنابراین صنعت بسته بندی را می توان یکی از مکمل های بخش کشاورزی و دامی به شمار آورد که در ایجاد ارزش افزوده برای این محصولات بسیار مهم است. حال جدای از این که خود صنعت بسته بندی در ایجاد اشتغال و تحرک صنایع مربوطه و مواد خام لازم برای این صنعت، نقش به سزایی دارد. در عین این که صنعت بسته بندی تکنولوژی بسیار پیچیده ای ندارد که به سرمایه بسیار بالا و نیروی انسانی بسیار ماهر احتیاج داشته باشد، طوری که کشور ما توان رقابت در آن را نداشته باشد، تکنولوژی مورد استفاده در صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی و دامی در حد متوسط بوده که دولت می تواند با هدایت و بسترسازی برای سرمایه گذاری بخش خصوصی و دادن تسهیلات بانکی به فارغ التحصیلان دانشگاهی در راه اندازی و توسعه این صنعت، یک سرمایه گذاری مهم زیربنایی در زمینه کشاورزی و دامی انجام دهد.
اقدام دیگر در این زمینه تبدیل محصولات خام کشاورزی و فرآوری آنهاست که این قسمت بیشتر برای صنایع دامپروری و لبنیات کاربرد دارد با انجام برنامه ریزی های صحیح در حقیقت می توان به توسعه و مدرن سازی این بخش امیدوار بود به خصوص برای شرایط فعلی اقتصاد کشور که بیشترین سود و ارزش افزوده نصیب بخش واسطه ای می شود.
و اما مسأله دیگر که وجود صنایع تبدیلی و تکمیلی را برای بخش کشاورزی و دامی الزامی می کند این که طبق اظهارات مسئولان وزارت جهاد کشاورزی به دلیل ضایعات محصولات کشاورزی هر سال بیش از ۱۵ میلیون تن محصولات کشاورزی و دامپروری در کشور از بین می رود که طبق برآوردها سالانه بیش از ۲ تریلیون و ۳۰۰ میلیاردتومان به اقتصاد کشور خسارت وارد می شود. این رقم حدود ۹ درصد کل تولیدات کشاورزی را شامل می شود به نظر می رسد عمده دلیل این ضایعات کوچک بودن بازارهای مصرف محلی و کم دوامی این محصولات است که به دلیل نبود بسته بندی درست و یا تبدیل و فرآوری این تولیدات باید شاهد ضایع شدن این محصولات باشیم. از طرف دیگر نبود صنایع تبدیلی و تکمیلی در کنار بخش کشاورزی به نوعی به نوسانات شدید قیمتی برای این محصولات منجر می شود به این صورت که کشاورزان با بی اطلاع از وضع قیمتی محصول در زمان برداشت به کشت محصول خاصی می پردازند اما در فصل برداشت به دلیل عرضه زیاد و کمبود تقاضای متناسب و بی دوامی کالا، قیمت شدیداً کاهش می یابد چرا که مصرف و تقاضای کالا آنی بوده و کالاها با دوام نیستند. این مسأله منجر به این می شود که تولیدکننده، متضرر شده و یا حداقل به سود انتظاری نرسد و همین موجب تغییر رفتار تولیدکننده برای دوره بعد خواهد شد به این صورت که در دوره بعد محصول مورد نظر کشت نمی شود و عرضه کاهش شدیدی می یابد که نتیجه آن بالارفتن شدید قیمت خواهد بود، مقصود این که چنانچه صنایع تبدیلی و تکمیلی مثل سردخانه ها و تجهیزات تبدیلی در این سیستم وجود داشته باشد مانند یک سوپاپ این ساختار را تنظیم و قیمت ها را منطقی و رفتار تولیدکنندگان را تصحیح می کند.
خصوصیت بارز اکثر دستگاه ها و تجهیزات صنایع تبدیلی و تکمیلی این که کارکرد چندگانه دارند، یعنی می توان از این تجهیزات برای محصولات مختلف و مشابه که در فصل های مختلف برداشت می شوند استفاده کرد که این امر تا حد زیادی ظرفیت خالی و بدون استفاده ماندن تجهیزات در فصل های مختلف را از بین می برد.
هر چند نباید از یاد برد که این صنعت همواره روزبه روز در دنیا پیشرفته تر شده و کیفیت آن بالا می رود و در عرصه رقابت و بازار بین المللی کیفیت کارکرد این صنعت بسیار حائز اهمیت است. بنابراین برگزاری نمایشگاه های صنایع تبدیلی و آشنایی با صنایع و تکنولوژی های جدید بسیار مهم است و نمایشگاه دام، طیور و صنایع وابسته در روزهای اخیر در نمایشگاه بین المللی تهران فرصتی برای آشنایی بیشتر با این صنایع بوده و قطعاً در رشد و ارتقای صنعت دامپروری وکشاورزی بسیار مهم است.
نمایشگاه دام، طیور و صنایع وابسته پایان یافت اما قطعاً مشکلات سر راه تولیدکنندگان و سرمایه گذاران این بخش به پایان نرسیده است. باشد که برگزاری این نمایشگاه ظرفیت های بالای اقتصادی بخش دام، طیور و صنایع وابسته را به مشتاقان سرمایه گذاری در این بخش بخصوص صاحبان سرمایه های کوچک و متوسط و همچنین مسئولان بقبولاند.
قطعاً مدرن سازی بخش دامپروری و صنایع وابسته به آن بدون مشارکت نسل جوان و فارغ التحصیلان رشته های مرتبط آن امکانپذیر نخواهد بود و این کار صورت نمی گیرد مگر به توجه جدی و حل مشکلات و کاهش انواع ریسک های این بخش بخصوص این که دولت با اقدام جدی و برنامه ریزی شده بسیاری از موانع و مشکلات بخش دامپروری را می تواند رفع کند.هادی اکبری

منبع: خبرگزاری ویستا

آسیاب چکشی و تیغه ای
دستگاه یونجه خرد کن
http://bazaredam.ir/?p=8051
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.